Aanvallers vinden en misbruiken lekken steeds sneller, en AI speelt daarin een groeiende rol. Een nieuwe whitepaper van Digiweerbaar zet op een rij wat dat betekent voor de tijd die je hebt om te reageren. Ik las de whitepaper en de officiële rapporten waarop die steunt. Dit is wat ons te wachten staat, en wat je er vandaag al aan kunt doen.
Wie de afgelopen maanden het cybernieuws volgde, kwam het steeds vaker tegen. AI agenten die zelfstandig netwerken verkennen, aanvalscode die in een paar minuten wordt bijgesteld, lekken die al misbruikt worden kort nadat ze bekend zijn. Het is makkelijk om daar somber van te worden. Dat hoeft niet. Wie begrijpt wat er precies verandert, weet ook waar hij zijn energie in moet steken.
Digiweerbaar, het bedrijf achter de Cyber Dreigingsradar, bracht een whitepaper uit over weerbaarheid in het tijdperk van AI. De kern is één begrip, het risicovenster. Daar kom ik zo op. Eerst de feiten waarop dat begrip rust, want die komen niet uit een verkooppraatje maar uit twee officiële bronnen, het Cybersecuritybeeld Nederland 2026 van de NCTV en een analyse van het Nationaal Cyber Security Centrum.
Van maanden naar uren
Het Cybersecuritybeeld Nederland 2026 verscheen op 6 november. De NCTV schrijft daarin dat kwaadwillenden AI inmiddels in elke fase van een cyberaanval inzetten, en dat de snelheid en schaal van aanvallen daardoor toenemen. Het cijfer dat blijft hangen gaat over tijd. In 2024 zat er tussen de ontdekking van een kwetsbaarheid en het misbruik ervan gemiddeld nog enkele maanden. In 2025 waren dat enkele weken, en in 2026 nog maar enkele uren. Zet die trend door, dan wordt de tijd om een lek te dichten volgens de NCTV uiteindelijk een kwestie van minuten.
Er verandert nog iets. AI neemt werk uit handen, en daardoor hebben aanvallers minder kennis en minder mensen nodig. Marc Kuipers, de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, zegt het zonder omwegen. "Door AI kunnen ook amateurs een cyberaanval plegen." De dreiging wordt dus niet alleen sneller, maar ook breder.
Hoe dat er in de praktijk uitziet, beschreef Anthropic in november 2025. Een groep die het bedrijf aan de Chinese staat koppelt, gebruikte het programmeerhulpmiddel Claude Code om ongeveer dertig organisaties wereldwijd aan te vallen, waaronder technologiebedrijven, financiële instellingen en overheden. Bij een klein aantal lukte dat. Volgens Anthropic deed de AI 80 tot 90 procent van het werk en kwamen mensen er maar op een paar beslismomenten aan te pas. Over het raamwerk ARTEX, waarin AI agenten zelf de stappen van een inbraaktest uitvoeren en dat ook door aanvallers wordt gebruikt, schreef ik in het weekjournaal S03E15.
Wat AI wel en niet verandert
Nu het tegenwicht, want dat is minstens zo belangrijk. Het NCSC ging in zijn rapport Artificial Intelligence in de Cyber Kill ChAIn na hoe aanvallers AI op dit moment werkelijk inzetten, op basis van eigen waarnemingen en rapporten van beveiligingsbedrijven. Het rapport speculeert bewust niet over wat er ooit zou kunnen.
De conclusie is nuchter. AI is vooral een versterker. Aanvallers gebruiken het om bekende en bestaande aanvalstechnieken te automatiseren en te versnellen, vooral in de eerste fase, het binnenkomen. Verder in het netwerk en bij het wegsluizen van gegevens is de inzet van AI volgens het NCSC aanzienlijk lager. Het NCSC is niet bekend met aanvallen met AI die tot sabotage of verstoring van systemen hebben geleid.
En dan de zin die ik het liefst zou onderstrepen. Slachtoffers van aanvallen waarbij AI is gebruikt, hadden volgens het NCSC essentiële beveiligingsmaatregelen niet op orde. Het gaat om sleutels en geheimen die publiek bereikbaar waren, zwakke wachtwoorden, verkeerde instellingen en lekken die niet waren gedicht. AI is goed in het snel vinden van zulke zwakke plekken, en daarvoor is geen geavanceerde aanval nodig. Het rapport noemt ook het omgekeerde. In een voorbeeld van onderzoekers van Palo Alto Networks probeerde de AI agent van een aanvaller zelfstandig twee verschillende lekken uit, en beide keren mislukte dat omdat de systemen van het doelwit goed waren ingesteld.
Dat sluit aan bij wat ik eerder schreef in het weekjournaal S03E16. Bij de aanvallers vindt AI geen nieuwe deuren uit, het probeert sneller welke deuren al open stonden.
Het risicovenster
Hier komt de whitepaper van Digiweerbaar samen. Als aanvallers sneller worden, telt vooral hoe snel jij reageert. Digiweerbaar noemt de tijd tussen het moment dat een dreiging voor jou relevant wordt en het moment dat er een passende maatregel is uitgevoerd het risicovenster.
Dat venster bestaat uit stappen die iedere beheerder herkent. Je moet een dreiging eerst opmerken. Dan moet je de verbanden zien, bijvoorbeeld dat een nieuw lek in software zit die je zelf gebruikt. Daarna volgen de duiding, de afweging wat voorrang krijgt en ten slotte het werk zelf, patchen of een instelling aanpassen. Wie voor die keten dagen of weken nodig heeft, loopt achter op lekken die in uren worden misbruikt. Het NCSC zegt hetzelfde in andere woorden. Uitstel van dagen of weken past niet meer bij het huidige dreigingslandschap.
Wat ik waardeer aan de whitepaper is dat hij niet meer belooft dan hij kan waarmaken. Het risicovenster is een denkmodel, er worden geen gemeten tijdwinsten of gegarandeerde besparingen geclaimd. En de rolverdeling is helder. Technologie kan het signaleren en duiden versnellen, maar mensen blijven beslissen of de organisatie geraakt is, wat voorrang heeft en welke maatregel er wordt uitgevoerd.
Wat je er nu al aan kunt doen
Het goede nieuws is dat de verdediging bekend terrein is. Het NCSC waarschuwt dat wie AI als een los, nieuw technisch vraagstuk behandelt, het risico loopt de kern te missen. De basis moet op orde, alleen sneller en strakker. Uit het handelingsperspectief van het NCSC haal ik vijf punten.
Weet wat er van buitenaf zichtbaar is van je organisatie, en maak dat zo klein mogelijk. Richt het bijwerken van software in als een vast proces dat past bij het tempo van nu. Zet multifactorauthenticatie aan voor alle toegang, en zeker voor beheeraccounts en toegang op afstand zoals VPN en Remote Desktop, en gebruik een wachtwoordmanager. Loop je instellingen na, want een systeem dat goed is ingesteld kan ook een aanval met AI tegenhouden. En kijk in je logging naar tempo en samenhang, zoals hoe snel acties elkaar opvolgen, niet alleen naar losse signalen.
Voor kleinere organisaties is dit geen overbodige luxe. Volgens het Cybersecuritybeeld voerde nog geen derde van het mkb een risicoscan uit, tegenover ongeveer de helft van de grote bedrijven. Ook een vast plan voor wat te doen bij een cyberincident is in het mkb lang niet overal aanwezig.
De whitepaper eindigt met vijf vragen die ik graag doorgeef, omdat je ze morgen al kunt stellen. Hoe snel wordt een relevante dreiging bij ons herkend? Hoe beoordelen we mogelijke verbanden tussen signalen? Hoe bepalen we of iets voor ons relevant is? Wie bepaalt de prioriteit en voert de maatregel uit? En hoe maken we de opvolging aantoonbaar?
De eerste stap is weten wat er speelt
Misschien zit je na het lezen met één vraag. Als een lek in software die wij gebruiken vandaag wordt misbruikt, hoe snel hoor ik dat dan? Daar begint het risicovenster, bij het opmerken.
De Cyber Dreigingsradar van Digiweerbaar volgt de incidenten, kwetsbaarheden en darkwebclaims die er voor Nederland en België toe doen. Ik denk er zelf als analist over mee, dus weeg mijn enthousiasme gerust mee. Meld je aan voor de gratis Dagelijkse dreigingsupdate, een korte mail met wat er die dag speelt. Je hebt er geen account voor nodig en afmelden kan in elke mail.
Wil je zelf terugbladeren, dan lees je met een gratis account het volledige cybernieuws van de laatste zeven dagen. En wie de Dreigingsradar het werk wil laten doen voor zijn eigen technologieën en leveranciers, kan in de uitgebreidere pakketten een profiel vastleggen en krijgt dan een melding wanneer een dreiging daarbij past.
Om je te kunnen verdedigen, moet je weten hoe ze aanvallen. AI maakt aanvallers sneller, maar het verandert niets aan het antwoord. Kennis is macht, en samen staan we sterker dan de crimineel hoopt.
Lees de volledige whitepaper van Digiweerbaar (PDF)
Lees ook:
► Weekjournaal S03E16, Iran en de koelingen, datalek bij AllUnited
► Weekjournaal S03E15, koelingen van supermarkten op afstand opgewarmd
► Weekjournaal S03E09, een AI agent die geen nee accepteerde
Kies hieronder waar je wilt luisteren
RSS feed
Gebruik je Pocket Casts, Overcast of een andere app voor podcasts? Kopieer de link hieronder en plak die in je app onder "Voeg podcast toe via URL".
Vond je dit artikel interessant of nuttig?
Reactie plaatsen
Reacties