Gemeenten in gevaar: Hoe ransomware, AI en quantumcomputing de digitale veerkracht bedreigen

Gemeenten in Nederland bevinden zich in een complex en veranderend digitaal dreigingslandschap. In de periode 2025-2026 zullen zij zich blijven richten op het beveiligen van gevoelige informatie en het waarborgen van de continuïteit van hun diensten. Digitale dreigingen zoals ransomware, datalekken en verstoringen door incidenten vormen een steeds grotere uitdaging voor de gemeentelijke overheid. Dit vraagt om een strategische aanpak die niet alleen gericht is op het afweren van aanvallen, maar ook op het versterken van de weerbaarheid van de gemeenten tegen nieuwe en opkomende dreigingen. In dit artikel wordt ingegaan op de belangrijkste dreigingen voor gemeenten, de risico's die ermee gepaard gaan, en de maatregelen die gemeenten moeten nemen om zich te beschermen.

De grootste dreiging: ransomware en de gevolgen voor gemeenten

Ransomware blijft in 2025-2026 de nummer één dreiging voor gemeenten. Criminelen maken gebruik van zwakke plekken in gemeentelijke systemen, zoals verouderde software en onveilige toegangspunten, om gevoelige data te stelen en vervolgens losgeld te eisen. In 2023 en 2024 werden meer dan 150 gemeenten getroffen door ransomware aanvallen, vaak via de leveranciersketen. Dit toont aan hoe afhankelijk gemeenten zijn van externe partners en hoe kwetsbaar ze zijn voor cyberincidenten die bij leveranciers plaatsvinden.

De impact van ransomware is enorm. Naast de financiële schade, die ontstaat door herstelkosten, kan het verlies van vertrouwelijke gegevens leiden tot ernstige privacyschendingen voor inwoners en medewerkers van de gemeente. Het publieke vertrouwen in de gemeente wordt ernstig aangetast als gegevens openbaar worden gemaakt of als de dienstverlening tijdelijk wordt stilgelegd. De gevolgen voor de gemeentelijke processen kunnen wekenlang voelbaar zijn, waardoor de dienstverlening aan de inwoners en ondernemers ernstig verstoord raakt.

Gemeenten moeten zich daarom goed voorbereiden op ransomware aanvallen door de beveiliging van hun netwerken en systemen voortdurend te verbeteren en te zorgen voor robuuste incidentresponsplannen. Basismaatregelen zoals het gebruik van multifactorauthenticatie, netwerksegmentatie en regelmatige backups zijn essentieel om de kans op een succesvolle aanval te verkleinen.

Leveranciersrisico's en ketenafhankelijkheid

Naast ransomware vormt de afhankelijkheid van externe leveranciers een groeiend risico voor gemeenten. Gemeenten maken steeds vaker gebruik van software as a service (SaaS) oplossingen en clouddiensten. Dit biedt voordelen zoals lagere kosten en sneller beheer, maar het vermindert ook de controle over de beveiliging van de systemen en data. Incidenten bij leveranciers kunnen ernstige gevolgen hebben voor de gemeentelijke dienstverlening. Dit werd al meerdere keren duidelijk toen ransomware aanvallen bij leveranciers leidden tot grootschalige verstoringen bij gemeenten.

Bijvoorbeeld, wanneer een leverancier slachtoffer wordt van een cyberaanval, kunnen de gemeentelijke systemen worden aangetast, wat resulteert in gegevensverlies of vertraging in de dienstverlening. Het is van cruciaal belang dat gemeenten duidelijke afspraken maken met hun leveranciers over de beveiliging van gegevens en de procedures die moeten worden gevolgd in het geval van een incident. Dit omvat niet alleen technische eisen, maar ook afspraken over monitoring, incidentrespons en de bescherming van gevoelige gegevens.

Gemeenten kunnen ook profiteren van samenwerking met andere gemeenten om gezamenlijke eisen te stellen aan leveranciers en de onderhandelingspositie te versterken. Door gezamenlijk op te trekken, kunnen ze betere beveiligingsmaatregelen afdwingen en de administratieve lasten verminderen.

Opkomst van kunstmatige intelligentie en nieuwe dreigingen

De opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) biedt zowel kansen als risico's voor gemeenten. AI kan helpen bij het verbeteren van de digitale veiligheid door verdachte activiteiten sneller te detecteren en beveiligingsprocessen te automatiseren. Het gebruik van AI kan de efficiëntie van de beveiliging verhogen, maar tegelijkertijd wordt deze technologie ook steeds vaker ingezet door cybercriminelen om verfijnde aanvallen uit te voeren, zoals deepfake fraude en gerichte phishingcampagnes.

Phishing is een van de grootste risico's voor gemeenten, aangezien criminelen steeds vaker gebruik maken van AI om overtuigender en moeilijker te detecteren phishingmails te versturen. Deze aanvallen kunnen leiden tot datalekken, waarbij gevoelige informatie van inwoners of medewerkers wordt gestolen. Het gebruik van generatieve AI verhoogt het risico op succesvolle aanvallen, omdat de technologie criminelen in staat stelt om op grotere schaal en met meer precisie hun slachtoffers te misleiden.

Gemeenten moeten zich dus niet alleen bewust zijn van de mogelijkheden van AI voor het verbeteren van de digitale veiligheid, maar ook van de risico's die het met zich meebrengt. Er moet een evenwicht worden gevonden tussen het benutten van de voordelen van AI en het beheersen van de gevaren die deze technologie met zich meebrengt. Het is essentieel dat gemeenten maatregelen nemen om AI binnen hun organisatie op een verantwoorde en veilige manier te implementeren.

De impact van quantumcomputing op digitale veiligheid

Een andere technologische ontwikkeling die gemeenten in de nabije toekomst zal beïnvloeden, is quantumcomputing. Deze technologie heeft het potentieel om de huidige methoden voor het versleutelen van gegevens te doorbreken. Quantumcomputers kunnen namelijk complexe wiskundige problemen veel sneller oplossen dan traditionele computers. Dit betekent dat gegevens die momenteel veilig zijn door middel van encryptie, in de toekomst mogelijk niet meer te beschermen zijn tegen quantumcomputers.

Hoewel quantumcomputing nog niet op grote schaal beschikbaar is, moeten gemeenten zich voorbereiden op de mogelijke impact van deze technologie. Het is belangrijk dat zij nu al beginnen met het onderzoeken van post quantumcryptografie, een beveiligingstechnologie die bestand is tegen de kracht van quantumcomputers. Gemeenten moeten zich bewust zijn van de risico's die quantumcomputing met zich meebrengt en beginnen met het ontwikkelen van een strategie om de veiligheid van hun gegevens op lange termijn te waarborgen.

Het versterken van digitale weerbaarheid: samenwerking en bewustwording

Het versterken van de digitale weerbaarheid van gemeenten is essentieel om de dreigingen van ransomware, datalekken en technologische ontwikkelingen het hoofd te bieden. Dit vraagt niet alleen om technische maatregelen, maar ook om een cultuuromslag binnen de gemeentelijke organisaties. Bestuurders, managers en medewerkers moeten zich bewust zijn van de risico's die digitale dreigingen met zich meebrengen en actief bijdragen aan het verbeteren van de digitale veiligheid.

Daarnaast is samenwerking tussen gemeenten van cruciaal belang. Gemeenten kunnen hun digitale weerbaarheid vergroten door kennis te delen, gezamenlijk standaarden te ontwikkelen en gezamenlijke oplossingen te implementeren. Standaardisatie van ICT systemen en beveiligingsmaatregelen helpt om de weerbaarheid te vergroten en kosten te verlagen. Gemeenten moeten ook investeren in de opleiding en bewustwording van hun medewerkers, zodat zij zich bewust zijn van de digitale risico's en hun rol in het voorkomen van incidenten.

De uitdaging voor gemeenten ligt niet alleen in het afweren van aanvallen, maar ook in het ontwikkelen van een proactieve en toekomstgerichte benadering van digitale veiligheid. Dit vraagt om een gezamenlijke inzet van middelen, kennis en expertise.

Wat is?

• Wat is ransomware?

Ransomware is een type malware (kwaadaardige software) dat computersystemen vergrendelt of versleutelt, waardoor de eigenaar van de computer geen toegang meer heeft tot hun bestanden. De aanvaller eist vervolgens losgeld van de slachtofferorganisatie, vaak in de vorm van cryptocurrency, om de bestanden vrij te geven.

• Wat is phishing?

Phishing is een techniek die cybercriminelen gebruiken om mensen te misleiden door valse berichten (meestal via e-mail) te sturen die lijken te komen van betrouwbare bronnen, zoals banken of bedrijven. Het doel is om gevoelige informatie te verkrijgen, zoals wachtwoorden of creditcardgegevens, door de ontvanger naar een valse website te lokken of om deze informatie rechtstreeks te verkrijgen.

• Wat is AI (kunstmatige intelligentie)?

Kunstmatige intelligentie (AI) is het vermogen van machines en computers om taken uit te voeren die normaal gesproken menselijke intelligentie vereisen, zoals leren, redeneren, en probleemoplossing. In het artikel wordt AI genoemd omdat het zowel de beveiliging kan verbeteren (door bijvoorbeeld verdacht gedrag te detecteren) als een risico kan vormen (door bijvoorbeeld deepfake-fraude te genereren).

• Wat is deepfake-fraude?

Deepfake-fraude maakt gebruik van AI om realistische valse video's of audio-opnames te creëren waarin bijvoorbeeld iemand iets zegt of doet wat nooit is gebeurd. Dit kan worden gebruikt om mensen te misleiden, bijvoorbeeld door te doen alsof een bedrijf een betaling heeft goedgekeurd of om iemand anders te imiteren voor criminelen om vertrouwelijke informatie te verkrijgen.

• Wat is quantumcomputing?

Quantumcomputing is een nieuwe technologie die gebruik maakt van de principes van de quantummechanica om extreem krachtige computers te bouwen. Quantumcomputers kunnen complexe berekeningen veel sneller uitvoeren dan traditionele computers. Dit betekent dat ze in de toekomst mogelijk de encryptiemethoden kunnen breken die vandaag de dag worden gebruikt om gegevens te beschermen.

• Wat is post-quantumcryptografie?

Post-quantumcryptografie is een nieuwe tak van cryptografie (de wetenschap van het versleutelen van gegevens) die is ontworpen om beveiligingssystemen te beschermen tegen de krachtige rekencapaciteiten van quantumcomputers. Het doel is om versleutelingstechnieken te ontwikkelen die bestand zijn tegen de aanvalsmethoden van quantumcomputers.

• Wat is SaaS (Software as a Service)?

Software as a Service (SaaS) is een model waarbij software niet op de computer van de gebruiker wordt geïnstalleerd, maar via het internet wordt aangeboden. Gebruikers kunnen toegang krijgen tot de software via een abonnement, zonder zich zorgen te maken over het onderhoud of de updates van de software.

• Wat is DDoS (Distributed Denial of Service)?

DDoS-aanvallen zijn pogingen om een website of online dienst onbeschikbaar te maken door deze te overspoelen met een enorme hoeveelheid nepverkeer. Dit wordt gedaan met behulp van een netwerk van geïnfecteerde computers (botnet) die de aanval uitvoeren. Het doel is de diensten tijdelijk uit te schakelen of te verstoren.

Ontdek meer over cybercrime en het darkweb in onze uitgebreide bibliotheek. Voor een gestructureerd overzicht van relevante onderwerpen kun je terecht op onze onderwerpenpagina, waar je een alfabetisch gerangschikte lijst vindt.

Meer recente artikelen van Cybercrimeinfo