Cybercriminelen zijn overgestapt op nieuwe tactieken naar aanleiding van de aankondigingen van Microsoft dat macro's standaard worden geblokkeerd in Microsoft Office-applicaties. Dit blijkt uit nieuw onderzoek van Proofpoint. Aanvallers hebben op Microsoft gereageerd door af te stappen van op macro's gebaseerde aanvallen en in plaats daarvan meer gebruik maken van containerformats om malware te verspreiden. Proofpoint heeft geconstateerd dat het gebruik van VBA- en XL4-macro's met ongeveer 66% is afgenomen tussen oktober 2021 en juni 2022. Proofpoint stelt dat dit "een van de grootste verschuivingen in het dreigingslandschap voor e-mailaanvallen in de recente geschiedenis" is.
Microsoft kondigde in oktober 2021 en februari 2022 aan dat het XL4- en VBA-macro's standaard gaat blokkeren voor Office-gebruikers. De wijzigingen zijn uiteindelijk dit jaar van start gegaan. Cybercriminelen hebben hier op gereageerd door af te stappen van macro-gebaseerde aanvallen.
Containerbestanden in plaats van macro's
Op basis van data van Proofpoint tussen oktober 2021 tot en met juni 2022 blijkt dat het gebruik van documenten met macro's om malware te verspreiden met 66% is afgenomen. Daar staat tegenover dat criminelen steeds vaker kiezen voor containerbestanden zoals ISO- en RAR-bijlagen en Windows snelkoppelingen (LNK-bestanden).
VBA-macro's worden door cybercriminelen gebruikt om automatisch malafide content uit te voeren wanneer een gebruiker macro's heeft ingeschakeld in Office-applicaties. XL4-macro's zijn specifiek voor Excel bedoeld, maar kunnen ook als wapen worden gebruikt door aanvallers. Doorgaans maken criminelen die documenten met macro's verspreiden gebruik van social engineering om de ontvanger ervan te overtuigen dat de inhoud belangrijk is en dat macro's moeten worden ingeschakeld om deze te kunnen bekijken.
Voorbeeld van een Excel-bijlage met Emotet uit een recente campagne
Aanval via macro's gaan ook nog door
Onderzoekers van Proofpoint verwachtten dat aanvallers zouden afstappen van documenten met macro's die als bijlagen bij het bericht zijn gevoegd of via een URL zijn gedownload om de verdediging van Microsoft te omzeilen. Hoewel Proofpoint een opvallende toename van andere soorten bijlagen heeft waargenomen, worden documenten met macro's nog steeds in het hele bedreigingslandschap gebruikt. Onderzoekers van Proofpoint onderzochten het gebruik van meerdere bestandstypen vanaf oktober 2021 tot en met juni 2022 om het bedreigingslandschap beter te begrijpen en te anticiperen op toekomstig gedrag.
Mark of the Web omzeilen
Microsoft gaat VBA-macro's blokkeren op basis van een zogeheten Mark of the Web (MOTW)-attribuut dat aangeeft of een bestand van het internet komt, bekend als de Zone.Identifier. Microsoft-applicaties voegen dit kenmerk toe aan documenten die van het internet worden gedownload. MOTW kan echter worden omzeild door containerformats te gebruiken.
Aanvallers kunnen containerformats zoals ISO (.iso), RAR (.rar), ZIP (.zip) en IMG (.img) gebruiken om documenten met macro's te verzenden. Bij het downloaden zullen die bestanden het MOTW-attribuut hebben omdat ze van het internet zijn gedownload. Maar het interne document, zoals een spreadsheet met macro's, zal dat niet hebben. Wanneer het document wordt uitgepakt, moet de gebruiker nog steeds macro's inschakelen om de schadelijke code automatisch te laten uitvoeren, maar het bestandssysteem zal het document niet identificeren als afkomstig van het internet.
Campagne statistieken
Proofpoint ziet dat het aantal e-mailaanvallen waarbij documenten met macro's als bijlage worden gebruikt, significant is gedaald. Tussen oktober 2021 en juni 2022 daalde dit zelfs met meer dan twee derde. In ditzelfde tijdsbestek is het aantal campagnes dat gebruikmaakt van containerbestanden, waaronder ISO- en RAR-bestanden, en Windows Shortcut (LNK)-bijlagen met bijna 175% toegenomen.
Aantal e-mailaanvallen met containerformats versus macro's
Deze toename is deels toe te schrijven aan het toegenomen gebruik van ISO- en LNK-bestanden in campagnes. Cybercriminelen gebruiken deze bestanden steeds vaker als mechanisme voor de eerste toegang, bijvoorbeeld bij de verspreiding van Bumblebee. Het gebruik van ISO-bestanden is tussen oktober 2021 en juni 2022 met meer dan 150% toegenomen. Meer dan de helft van de 15 getraceerde cybercriminele groepen die in deze periode ISO-bestanden gebruikten, begon deze na januari 2022 in campagnes te gebruiken.
Conclusie
Cybercriminelen stappen af van documenten met macro's en kiezen steeds vaker voor andere bestandstypen om toegang te krijgen tot een organisatie. Deze verschuiving heeft te maken met het gebruik van ISO- en andere containerformats, evenals LNK-bestanden. Dergelijke bestandstypen kunnen de bescherming tegen macro's van Microsoft omzeilen, maar ook de distributie van uitvoerbare bestanden makkelijker maken. Dit kan vervolgens leiden tot nieuwe malware, dataverkenning, diefstal van data en ransomware.
Onderzoekers van Proofpoint achten de kans groot dat dit een van de grootste verschuivingen in het dreigingslandschap voor e-mailaanvallen is in de recente geschiedenis. Het is waarschijnlijk dat bedreigingsactoren containerformats blijven gebruiken om malware te verspreiden, en dat ze minder vertrouwen op bijlagen met macro's. De volledige analyse van het onderzoek kunt u hier onder bekijken of downloaden.
Advies om je bedrijf tegen de huidige en toekomstige bedreigingen te beschermen
- Beheers de basisprincipes om de kansen van cybercriminelen te verkleinen: zoals multifactorauthenticatie en patchbeheer en geef prioriteit aan zelfherstellende hardware om de veerkracht te vergroten.
- Bereid je voor op het ergste; beperk het risico van uw mensen en partners door processen in te stellen om de beveiliging van leveranciers te controleren en het personeel te onderwijzen over social engineering. Oefen met reacties op aanvallen, om problemen te kunnen identificeren, verbeteringen aan te brengen en beter voorbereid te zijn.
- Cybercriminaliteit is een teamsport en cyberbeveiliging moet dat ook zijn: praat met collega's om informatie over bedreigingen te delen en wees proactief door open discussies op ondergrondse forums te volgen. Werk samen met beveiligingsdiensten van derden om zwakke plekken en kritieke risico's aan het licht te brengen.
- Ga je online pas de ABC methode toe
- A = alert blijven
- B = bescherm jezelf
- C = check altijd
Bron: andere, proofpoint.com
Meer rapporten? Kijk dan hier »
Meer actueel nieuws
Belgische Staatsveiligheid gehackt, SRA op leaksite
In deze aflevering van het Cyber Journaal kijken we naar het nieuws van zaterdag 20 tot en met maandag 22 juni. De Belgische inlichtingendienst bleek via een lek bij een toeleverancier te zijn getroffen, de Nederlandse accountantskoepel SRA verscheen op de leaksite van LockBit 5, en Fortinet gaf nu ook zelf een dringende waarschuwing uit over de FortiBleed campagne. Daarnaast legde ESET de werkwijze van de ransomwaregroep Gentlemen bloot, doken nieuwe kwetsbaarheden op die directe actie vragen, en speelden oplichters in op de zomervakantie, de belastingaangifte en de Wereldbeker. We lopen het thema voor thema langs.
Financiën gehackt via zeroday, politie rolt SocGholish op
In deze aflevering van het Cyber Journaal kijken we naar het nieuws van donderdag 18 en vrijdag 19 juni. Het Ministerie van Financiën maakte bekend dat het in maart via een onbekend lek werd gehackt, de Nederlandse politie haalde samen met internationale partners het beruchte SocGholish netwerk offline, en de inloggegevens van bijna 74.000 Fortinet firewalls bleken op straat te liggen. Daarnaast bracht F5 twee kritieke noodpatches uit voor de webserver NGINX, liep kunstmatige intelligentie als wapen, zwakke plek en geopolitiek drukmiddel door het hele dreigingsbeeld, en kreeg een fraudeur met deepfakes een stevige celstraf. We lopen het thema voor thema langs.
Vrouw gezocht na identiteitsfraude in Heemstede
De politie zoekt een vrouw die op zaterdag 4 april 2026 een pakket ophaalde bij een afhaalpunt in Heemstede dat niet van haar was. Ze toonde daarbij een foto van het identiteitsbewijs van het echte slachtoffer en nam het pakket mee.
The Gentlemen treft NL en BE, banktrojan belaagt 217 apps
In deze aflevering van het Cyber Journaal kijken we naar het nieuws van dinsdag 16 tot en met woensdag 17 juni. De ransomwaregroep The Gentlemen claimde in twee dagen een Nederlands en een Belgisch bedrijf, het Amsterdamse modemerk Patta dook op de afpersingssite van LockBit op, en de financiële geschillencommissie Kifid legde de bewijslast bij bankhelpdeskfraude nadrukkelijk bij de bank. Verder werden twee kwetsbaarheden in veelgebruikte webhosting actief misbruikt, liep kunstmatige intelligentie als rode draad door het dreigingsbeeld, en verstopten spionnen en ransomwaregroepen hun verkeer in vertrouwde infrastructuur. We lopen het thema voor thema langs.
Velvet Ant tien jaar in inlogsoftware, Consultic gehackt
In deze aflevering van het Cyber Journaal kijken we naar het nieuws van zaterdag 13 tot en met maandag 15 juni. Een Chinese spionagegroep bleek bijna tien jaar onzichtbaar in de inlogsoftware van een geïsoleerd netwerk te zitten, het Belgische bedrijf Consultic werd getroffen door ransomware en een vermeende dataset van Colruyt dook op het darkweb op. Verder dwong de Amerikaanse overheid Anthropic om twee van zijn krachtigste AI modellen voor buitenlanders af te sluiten, doken er twee software lekken op die jarenlang onopgemerkt bleven, en boekte de opsporing een sterke week met een schuldbekentenis in de Conti zaak en de ontmanteling van het phishingplatform Sniper Dz. We lopen het thema voor thema langs.
Phishing van eigen kredietbank, Ivanti Sentry misbruikt
In deze aflevering van het Cyber Journaal kijken we naar het nieuws van donderdag 11 en vrijdag 12 juni. Cliënten van Kredietbank Limburg kregen phishingmails die werkelijk van hun eigen kredietbank kwamen, het kritieke lek in Ivanti Sentry ging in één dag van een waarschuwing van het NCSC naar bevestigd misbruik met een spoeddeadline van CISA, en een internationale politieactie ontmantelde de witwasdienst AudiA6 die ruim 380 miljoen dollar aan criminele opbrengsten verwerkte. Daarnaast bevestigt een universiteit 454.600 getroffen studenten in de PeopleSoft campagne van ShinyHunters, en toont onderzoek van Anthropic dat AI de tijd tussen patch en werkende exploit terugbrengt van weken naar uren. We lopen het thema voor thema langs.